Parczelina

Parczelina trójlistkowa (Ptelea trifoliata)

Parczelinę trójlistkową najłatwiej rozpoznać po charakterystycznych owocach, które są podobne do owoców wiązu oraz po złożonych, potrójnych liściach. Znakiem rozpoznawczym tego gatunku jest także intensywny cytrusowo – korzenny zapach. Parczelina bywa sadzona w charakterze drzewa ozdobnego, z tym że w Polsce póki co nie zdobyła dużej popularności i jest raczej mało znana.

Nazwa

Rodzaj Ptelea, czyli po polsku parczelina, liczy zaledwie kilka mało znanych w Polsce gatunków i jest częścią rodziny rutowatych (Rutaceae). Na świecie największą popularność zdobył „sztandarowy” przedstawiciel tego rodzaju  – parczelina trójlistkowa (Ptelea trifoliata). Roślina zawdzięcza swoją nazwę Karolowi Linneuszowi. Warto wspomnieć, że wyróżnia się bardzo liczne podgatunki parczeliny trójlistkowej. Etymologia łacińskiej nazwy rodzajowej ma swoje źródło w języku greckim, gdzie słówko ptelea oznacza wiąz (pochodzenie nazwy wiąże się z podobieństwem owoców parczeliny do owoców wiązu). Z kolei trifoliata oznacza „złożony z trzech liści” – trójlistkowy (przedrostek tri– oznacza trzy a słowo folium to po łacinie „liść”).

Występowanie

Rośliny z rodzaju Ptelea rosną naturalnie na obszarze Ameryki Północnej. Przedstawiciele najbardziej znanego gatunku – parczeliny trójlistkowej – żyją dziko w USA, Kanadzie i Meksyku. Duża populacja tego gatunku rośnie np. w lasach w południowo – wschodniej części Stanów Zjednoczonych. W stanie naturalnym parczelinę trójlistkową można spotkać także na bardziej odkrytych terenach – na preriach, sawannach, w wąwozach i zaroślach. Gatunek ten zyskał popularność w uprawie, dzięki czemu jest znany daleko poza swoją ojczyzną. Odznacza się dużą mrozoodpornością, dlatego może rosnąć w całej strefie klimatycznej umiarkowanej. Jako drzewo ozdobne jest sadzony także w Polsce.

Parczelina trójlistkowa – owoce

Opis

Dorosła parczelina trójlistkowa jest niewielkim drzewem (roślina dorasta do około 5 – 6 m wysokości). Za młodu ma pokrój krzewu. Jej smukły pień pokrywa brązowa kora. Z gałązek na długich ogonkach wyrastają liście o charakterystycznej, złożonej budowie. Każdy liść jest utworzony z trzech pojedynczych, mniejszych listków, a jego długość dochodzi maksymalnie do 6 – 10 cm. Środkowy listek jest największy. Blaszka liściowa jest całobrzega, ciemnozielona i błyszcząca. Kwiaty parczeliny trójlistkowej są mało ozdobne. Mają postać drobnych czterokrotnych kwiatuszków zielono-żółtego koloru i średnicę 8 – 12 mm. Zebrane są w baldachogrona. Kwitnienie gatunku przypada w maju – czerwcu, a kwiaty wydzielają intensywną, korzenną woń. Po zapyleniu zawiązują się owoce o intrygującym wyglądzie, których zasadniczą część stanowi jasnozielone skrzydełko kolistego kształtu, otaczające dwa płaskie orzeszki. Jesienią liście parczeliny wybarwiają się na żółto-zielono, a potem opadają, ale owoce mogą się utrzymywać na drzewie znacznie dłużej, nawet w zimie.

Zastosowanie

Zastosowanie parczeliny trójlistkowej opiera się głównie na jej funkcji dekoracyjnej. Roślina jest chętnie uprawiana w parkach, ogrodach i arboretach, a jej ozdobą są przede wszystkim nietuzinkowe owoce i ładne liście. Ma dość dużą odporność, więc sprawdzi się jako element zieleni miejskiej. Poza tym jest cennym gatunkiem miododajnym. Cała roślina jest bardzo aromatyczna. Po roztarciu liści albo przecięciu korzeni parczelina wydziela zapach podobny do woni cytryny. Atutem może być także intensywny zapach niepozornych kwiatów. Warto wspomnieć, że wyhodowano kilka odmian ozdobnych parczeliny o dodatkowych walorach dekoracyjnych, a gatunek ze względu na niewielkie rozmiary jest polecany do małych ogrodów. Owoce parczeliny można zasuszyć i wykorzystać do suchych bukietów albo różnych kompozycji florystycznych.

Parczelina trójlistkowa (Ptelea trifoliata)

Uprawa parczeliny trójlistkowej

Parczelina trójlistkowa z powodzeniem może być uprawiana w naszym klimacie. Jest to mało wymagające drzewo o średnim tempie wzrostu i (stosunkowo) niewielkich rozmiarach. Roślina dobrze czuje się w miejscach półcienistych i zacienionych, ale z powodzeniem może też rosnąć na stanowisku słonecznym. Warto przy tym wspomnieć, że egzemplarze posadzone w pełnym słońcu rozrastają się gęściej i bardziej regularnie. Parczelina potrzebuje luźnej i przepuszczalnej gleby o neutralnym pH. Najlepsze będzie podłoże piaszczysto-gliniaste, o znacznej wilgotności. Drzewko może być przycinane na wiosnę, ale zazwyczaj nie wymaga zbyt radykalnego formowania. Specjalne zabiegi pielęgnacyjne w zasadzie nie są potrzebne, ale w oczywisty sposób zapewnienie dobrych warunków to gwarancja zdrowia i możliwość uzyskania rośliny o większych rozmiarach. Parczelina jest w dużej mierze odporna na szkodniki i choroby. W letnie dni trzeba uważać, bo w roślinie zawarte są substancje zwiększające wrażliwość skóry na działanie promieni słonecznych.

Ciekawostki

W XIX w. owoce parczeliny trójlistkowej były używane tak, jak dzisiaj szyszki chmielu – do aromatyzowania piwa. Z tego powodu w krajach anglojęzycznych roślina do dziś bywa określana jako „drzewo chmielowe” (hop tree). Wyrazisty korzenny zapach kwiatów parczeliny nasila się w godzinach wieczornych, a największą intensywność osiąga w nocy. Zapach ten, przez niektórych odbierany jako nieprzyjemny, przyciąga rzesze owadów np. motyli. Parczelina trójlistkowa była znana rdzennej ludności Ameryki Północnej, która używała jej w celach leczniczych oraz w charakterze przyprawy.

Treści zawarte w serwisie roslinariusz.pl mają wyłącznie charakter informacyjny i nie mogą służyć za źródło wiedzy medycznej czy zastępować konsultacji medycznej. Redakcja odradza wykorzystywanie informacji zawartych w serwisie roslinariusz.pl w celach medycznych i nie bierze odpowiedzialności wynikającej z zastosowania tych informacji w jakimkolwiek celu.