Pentas

Piątak lancetowaty (Pentas lanceolata)

Piątak lancetowaty zachwyca licznymi, drobnymi kwiatami przypominającymi gwiazdki, zebranymi w  efektowne kwiatostany o kształcie półkuli. Ta piękna roślina ozdobna dopiero zaczyna zdobywać popularność wśród polskich miłośników flory i póki co jest u nas mało znana. Winę za ten stan rzeczy ponoszą być może szczególne wymagania piątaka – jest to bowiem wybitnie ciepłolubny i światłolubny krzew. Jeśli jednak zapewnimy mu odpowiednie warunki, jego uroda może cieszyć oczy przez całe lato.  

Nazwa

Rodzaj piątak (po łacinie Pentas) liczy około 40 gatunków i jest częścią dużej rodziny marzanowatych (Rubiaceae). Jego najbardziej znanym przedstawicielem, rozpowszechnionym w uprawie w charakterze rośliny ozdobnej jest piątak lancetowaty (Pentas lanceolata), znany na świecie jako gwiezdny kwiat (Star Flower) albo egipska gromada gwiazd (Egyptian Star Cluster). Nazwy te nawiązują do wyglądu kwiatów przypominających drobne gwiazdki. W Polsce często posługujemy się nazwą łacińską, nazywając roślinę „pentasem”. Zarówno łacińska, jak i polska nazwa rodzajowa to nawiżanie do pięciu płatków kwiatu (słowo pentas pochodzi od greckiego wyrazu pente oznaczającego pięć). Natomiast słówko lanceolata oznacza dosłownie „lancetowaty” i odnosi się do kształtu liści.

Piątak lancetowaty (Pentas lanceolata)

Występowanie

Różne gatunki roślin z rodzaju Pentas występują dziko na obszarze rozciągającym się na południu Afryki, a także na Madagaskarze i Półwyspie Arabskim. W naturze do rozwoju i wzrostu rośliny te potrzebują klimatu tropikalnego bądź subtropikalnego. Ojczyzną najbardziej znanego gatunku – piątaka lancetowatego jest południowa Afryka, ale jego naturalne stanowiska można odnaleźć także na terenie Jemenu. Stamtąd roślina rozprzestrzeniła się w uprawie na inne obszary o ciepłym klimacie, a w krajach o klimacie umiarkowanym (w tym również w Polsce) można ją spotkać w charakterze rośliny doniczkowej.

Opis

Piątak lancetowaty to niewielki, ale dość rozłożysty krzew, odznaczający się zwartym, nieregularnym pokrojem. W naturalnych warunkach może dorastać do 150 cm wzwyż i osiągać około 90 cm szerokości. W uprawie jego wysokość dochodzi przeważnie do około 50 cm, a szerokość do 30 – 40 cm. Pędy piątaka lancetowatego są zielone, rozgałęzione, z gęstym ulistnieniem. Niewątpliwą ozdobą rośliny są liście – o głęboko zielonej barwie, wąsko jajowatego lub lancetowatego kształtu i długości do 8 – 14 cm. Blaszka liściowa jest lekko wypukła, całobrzega i delikatnie owłosiona. Odznacza się wyraźnie widocznym, głębokim unerwieniem. Kwiaty mają po 5 płatków zrośniętych dołem w długą wąską rurkę. Zebrane są po około 20-30 sztuk w efektowne, półkuliste kwiatostany w formie baldachów o średnicy do 10 cm. Owoc ma postać suchej kapsułki o długości 4 – 5 mm.

Zastosowanie

Piątak lancetowaty stał się popularny jako roślina ozdobna. Wyhodowano szereg bardzo dekoracyjnych odmian tego gatunku, zachwycających kwiatami w różnych barwach i odcieniach : różowych, czerwonych, fiołkowych, wrzosowych, białych, kremowych a nawet dwukolorowych (różowych z czerwonymi środkami). Gęste kwiatostany mogą być używane jako kwiat cięty. W krajach o klimacie subtropikalnym krzewy piątaka rosną w parkach i ogrodach. Jest to roślina, którą szczególnie upodobały sobie tropikalne gatunki motyli oraz kolibry, co dodatkowo zwiększa jej atrakcyjność w ogrodzie. W naszych warunkach pentas jest rośliną jednoroczną albo jest  uprawiany w pojemnikach, nie wykazuje bowiem mrozoodporności. W letnie dni idealnie nadaje się na słoneczny balkon lub taras, gdzie będzie mieć najlepsze warunki do wzrostu i obfitego kwitnienia. Odpowiednio pielęgnowany pentas może być obsypany kwiatami przez całe lato.

Pentas w doniczce

Jak uprawiać piątaka lancetowatego ?

Warto nieco się postarać i spróbować stworzyć roślinie warunki zbliżone do naturalnych, a więc tych panujących w krajach afrykańskich. Piątak lancetowaty jest wybitnie ciepłolubną i światłolubną rośliną. Do życia potrzebuje minimum 6 – 8 godzin jasnego światła dziennego i temperaturę powietrza co najmniej 8 – 10 °C . Optymalne byłoby dla niego 6 h pełnego słońca i 4 – 6 h półcienia. Podłoże powinno być żyzne i stale wilgotne, ale dość luźne, tak by woda nie zalegała w doniczce, gdyż może to spowodować uszkodzenie delikatnych korzeni piątaka. Należy zapewnić zasadowy lub obojętny odczyn gleby (poprzez dodatek tlenku wapnia lub wysokowapniowego nawozu). Przez okres zimowy pentasa można przechować, zapewniając mu duży dostęp do światła w widnym pomieszczeniu i temperaturę 8 – 12 °C. W tym czasie należy zaprzestać nawożenia i ograniczyć podlewanie. Trzeba jednak stale dbać o dużą wilgotność powietrza np. poprzez umieszczenie pojemnika z rośliną na tacy ze żwirkiem i wodą. Doniczkę z piątakiem można ponownie wystawić na zewnątrz dopiero po majowych przymrozkach (bo te mogą się okazać zabójcze dla rośliny). Można też pod koniec zimy spróbować uzyskać nowe rośliny poprzez ukorzenienie sadzonek pobranych z wierzchołków pędów. Piątak lancetowaty rośnie dość wolno, w związku z czym wystarczy go przesadzić mniej więcej co 2 lata. Warto zasilać roślinę nawozem o powolnym uwalnianiu składników i usuwać przekwitnięte kwiaty, co pobudza pentasa do ponownego zakwitnięcia. Brak systematyczności w podlewaniu (szczególnie w gorące dni) może spowodować brązowienie i zasychanie brzegów liści.

Ciekawostki

Rdzenni mieszkańcy Afryki stosowali różne gatunki pentasów w charakterze roślin leczniczych. Przy ich pomocy próbowali zwalczyć liczne choroby, takie jak : malaria (gatunki Pentas micrantha, Pentas longiflora), rzeżączka, czerwonka, kiła (Pentas brussei), gorączka, ból głowy (Pentas purpurea) czy parazytozy, jak glistnica i tasiemczyca (Pentas lanceolata). Współcześnie naukowcy poddali rośliny badaniom fitochemicznym, z których wyciągnięto interesujące wnioski. Stwierdzono obecność w piętakach takich substancji biologicznie czynnych jak saponiny, glikozydy i alkaloidy oraz irydoidy czy chinony. Udało się też potwierdzić słuszność przynajmniej części ludowych zastosowań w medycynie np. działanie przeciwbólowe czy przeciwmalaryczne.

Treści zawarte w serwisie roslinariusz.pl mają wyłącznie charakter informacyjny i nie mogą służyć za źródło wiedzy medycznej czy zastępować konsultacji medycznej. Redakcja odradza wykorzystywanie informacji zawartych w serwisie roslinariusz.pl w celach medycznych i nie bierze odpowiedzialności wynikającej z zastosowania tych informacji w jakimkolwiek celu.