Perukowiec

Perukowiec podolski (Cotinus coggygria)

Niezwykle urodziwe krzewy nazywane perukowcami szturmem podbiły serca ogrodników. W Polsce największą popularność zdobył perukowiec podolski – roślina, której nie sposób pomylić z żadną inną. Charakterystyczne kwiatostany (a potem owocostany) tworzą puszystą mgiełkę na szczytach pędów.  Tak przyozdobiony krzew nabiera lekkości i eterycznego wyglądu i jest łatwo rozpoznawalny. Warto wiedzieć, że pielęgnacja perukowca podolskiego nie jest skomplikowana, a sam krzew jest bardzo mało wymagający.

Nazwa

W obrębie rodzaju perukowiec (po łacinie Cotinus) wyróżnia się co najmniej kilka gatunków. Jest to część rodziny nanerczowatych (Anacardiaceae). Łacińska nazwa naukowa rodzaju wywodzi się z języka greckiego – prawdopodobnie pochodzi od słowa kotinus czyli oliwka. Najbardziej znanym i najczęściej uprawianym gatunkiem jest perukowiec podolski (Cotinus coggygria). Człon gatunkowy jego nazwy łacińskiej wywodzi się od nazwy tej rośliny, używanej przez Greków (kokkugia). Polska nazwa perukowiec wzięła się od skojarzenia wyglądu kwitnącego krzewu z peruką. W krajach anglojęzycznych nazwa bazuje na innym skojarzeniu – perukowiec znany jest tam jako (w wolnym tłumaczeniu) „drzewo dymne” (smoketree) lub „krzew dymny” (smokebush). Z daleka perukowiec wygląda bowiem, jakby otaczała go chmura gęstego dymu. Najbliższym krewnym perukowca jest sumak (rodzaj Rhus); dawniej perukowiec był nawet klasyfikowany jako część rodzaju Rhus.

Perukowiec podolski (Cotinus coggygria)

Występowanie

Perukowce rozsiane są na kilku kontynentach. Niektóre gatunki pochodzą z południa Europy oraz cieplejszej części Azji, inne mają swoją ojczyznę w środkowej i południowej części Stanów Zjednoczonych (np. Cotinus obovatus) oraz w Meksyku. Zasięg naturalnego występowania największej ilości perukowców rozciąga się od basenu Morza Śródziemnego aż po Chiny. Dziko rosnących przedstawicieli rodzaju można tam spotkać w zaroślach i suchych lasach, na skalistych wybrzeżach i kamienistych zboczach na wysokości do 800 – 1000 m n.p.m. Perukowce preferują wysokie temperatury i są w stanie wytrzymać okresową suszę. Pomaga im w tym rozległy i sięgający głęboko system korzeniowy. Ojczyzną perukowca podolskiego jest południowo-wschodnia część Europy oraz zachód i południe Azji. W Europie gatunek zadebiutował w uprawie w XVII w. i od tamtej pory można go spotkać w licznych parkach i ogrodach wielu różnych krajów.

Opis

Perukowiec podolski (Cotinus coggygria) to rozłożysty krzew o dość luźnym pokroju. Osiąga do 5 m wysokości. Za młodu jest smukły; w przypadku starszych okazów staje się szerszy i zyskuje nieregularny kształt. Jego gałązki są czerwono-brązowej barwy, z korą pokrytą licznymi brodawkami. Drewno perukowca jest żółte, wonne. Liście wyrastają na pędach skrętolegle na długich ogonkach. Mogą być eliptyczne lub jajowate. Blaszka liściowa jest całobrzega, gładka i matowa. Pojedynczy liść ma od 3 do 8 cm długości. Liście jesienią przebarwiają się na żółto, pomarańczowo lub czerwono. Perukowiec podolski jest gatunkiem dwupiennym. Późną wiosną na szczytach pędów wyrastają drobne (3-5 mm), delikatne i mało efektowne żółtawe kwiaty, zebrane w luźne wiechy długości 10-25 cm. Pojedyncze kwiaty osadzone są na owłosionych szypułkach, które w miarę dojrzewania wydłużają się. Po zapyleniu pojawiają się owoce w formie małych, spłaszczonych pestkowców barwy zielonej, ciemnoczerwonej lub brązowej. Tworzą one owocostany o bardzo charakterystycznym wyglądzie – na pokrytych delikatnymi, drobnymi włoskami szypułkach pozostałych z kwiatów wyrastają malutkie owoce. Gąszcz owocostanów na krzewie daje wrażenie, jakby gałązki były okryte peruką z delikatnych, miękkich włosków barwy jasnozielonej, czerwonej lub różowej. Owoce pojawiają się w sierpniu i pozostają na krzewie aż do jesieni. Wówczas dochodzi do dojrzewania nasion i ich rozsiewania przez wiatr.

Perukowiec podolski (Cotinus coggygria)

Zastosowanie

Perukowce to chętnie sadzone w parkach i ogrodach krzewy ozdobne. Rosną szybko i ładnie się prezentują zarówno jako solitery, jak również w kompozycji z innymi roślinami. Najczęściej spotykanym w uprawie gatunkiem jest perukowiec podolski. Uzyskano z niego liczne odmiany o interesującym wyglądzie. Dekoracyjne w perukowcu są nie tylko kwiaty i owocostany, ale również liście. W niektórych odmianach mają one wyraziste barwy – bordowe, purpurowe, ciemnozielone, jaskrawozielone czy złocistożółte. Wiele odmian posiada liście, których barwa zmienia się i zaczyna zachwycać kolorami dopiero na jesieni. Mniej znane jest zastosowanie perukowca podolskiego w garbarstwie. Wykorzystuje się tu głównie bogate w garbniki liście. Perukowce są też źródłem barwników np. żółtego, pomarańczowego. Drewno perukowca można wykorzystać do wyrobu drobnych przedmiotów ozdobnych (typu ramki do zdjęć), a giętkie gałązki do wyplatania koszyków.

Uprawa perukowca podolskiego

1. Choć perukowiec w naturze preferuje ciepły klimat, może z powodzeniem rosnąć w naszych warunkach i jest w stanie przetrwać nawet mroźne zimy (do -20 °C). Młode egzemplarze warto jednak okrywać w najchłodniejszym okresie. W przypadku starszych może dojść do przemarznięcia najbardziej dystalnych gałązek, ale nie zagraża to życiu całego krzewu.

2. Jeśli dysponujemy odpowiednią ilością przestrzeni, perukowiec w zasadzie nie musi być przycinany. Jeśli jednak mamy mało miejsca, to możemy z powodzeniem ograniczać wymiary krzewu, a nawet formować go do postaci drzewka. Warto pozbywać się uschniętych gałązek. Cięcie najlepiej wykonywać wiosną.

3. Najlepsze dla perukowca podolskiego będzie miejsce słoneczne i ciepłe – tam krzew będzie rósł najlepiej i prezentował się najpiękniej w okresie kwitnienia i owocowania.

4. Gatunek nie ma dużych wymagań odnośnie gleby, a wręcz lepiej służy mu ziemia sucha, słabszej jakości. Dobrze będzie rósł na podłożu piaszczysto – gliniastym, zasobnym w wapń.

5. Perukowiec podolski w zasadzie nie wymaga zbyt wielu zabiegów pielęgnacyjnych – nie potrzebuje nawożenia, rzadko też choruje.

Perukowiec podolski (Cotinus coggygria)

Ciekawostki

W przypadku perukowców istnieje ścisła korelacja pomiędzy ilością docierającego do rośliny światła, a barwą liści. Dotyczy to wielu hodowanych w ogrodach odmian – dobrze nasłonecznione stanowisko sprzyja najbardziej intensywnemu wybarwianiu. I odwrotnie. Przykładowo – jeśli krzewy o liściach purpurowych posadzi się w półcieniu, barwa liści zmieni się po jakimś czasie na zieloną. W organach perukowca podolskiego stwierdzono obecność całego wachlarza substancji biologicznie czynnych, takich jak np. garbniki, glikozydy fenolowe, olejek eteryczny, kwas galusowy czy kwercetyna, co czyni z niego gatunek potencjalnie leczniczy, choć jak do tej pory nie znalazł on zastosowania w medycynie. Choć perukowiec podolski nie jest rośliną trującą, jednak w kontakcie ze skórą (zwłaszcza u osób nadwrażliwych) może powodować reakcje alergiczne.

Treści zawarte w serwisie roslinariusz.pl mają wyłącznie charakter informacyjny i nie mogą służyć za źródło wiedzy medycznej czy zastępować konsultacji medycznej. Redakcja odradza wykorzystywanie informacji zawartych w serwisie roslinariusz.pl w celach medycznych i nie bierze odpowiedzialności wynikającej z zastosowania tych informacji w jakimkolwiek celu.