Podagrycznik pospolity

Podagrycznik pospolity (Aegopodium podagraria)

Podagrycznik pospolity porasta wilgotne łąki, zagajniki i skraje lasów, zazwyczaj tworząc liczne grupy. Ma niezwykłą wręcz łatwość rozprzestrzeniania się oraz małe wymagania życiowe, a to oznacza, że w wielu miejscach pojawia się nieproszony, po czym nie daje się łatwo wykorzenić. To jeden z najtrudniejszych do zwalczenia chwastów pól uprawnych i ogrodów. Ale choć podagrycznik otacza zła sława, można doszukać się w nim zalet. Roślina ma działanie lecznicze oraz zastosowanie… kulinarne.

Nazwa

Podagrycznik pospolity nosi łacińską nazwę Aegopodium podagraria. Nazwa rodzaju wzięła się od słowa aix (po grecku „koza”) oraz wyrazu podiom (czyli „nóżka”) – w nawiązaniu do kształtu liści, które przypominają odcisk koziego kopyta. Podagrycznik pospolity był w dawnych czasach wykorzystywany w leczeniu podagry (to odmiana artretyzmu, w której zaatakowany zostaje duży palec u stopy) i temu właśnie zastosowaniu zawdzięcza swoją polską nazwę naukową. W mowie potocznej roślina bywa nazywana barsznicą, gieszem, świtką, kozią brodą, kozią łapą lub kozią stopą. Rodzaj podagrycznik liczy 8 gatunków i należy do rodziny selerowatych, dawniej nazywanych baldaszkowatymi (Apiaceae).

Występowanie

Obszar naturalnego występowania podagrycznika pospolitego obejmuje niemal całą Europę (oprócz północnych i południowych krańców) oraz zachodnią część Azji. Można go także spotkać na innych kontynentach np. w Ameryce Północnej. Roślina została tam zawleczona i w krótkim czasie uległa naturalizacji. Obecnie w niektórych częściach USA, Australii i Nowej Zelandii podagrycznik pospolity jest uważany za gatunek inwazyjny. Aegopodium podagraria preferuje miejsca zacienione i wilgotne. Ma małe wymagania i szybko się rozrasta, zajmując znaczne powierzchnie. Lubi gleby zasobne w azot, próchnicze i gliniaste. Jest typową rośliną ruderalną. Można go spotkać na zaniedbanych trawnikach i w niestarannie pielęgnowanych ogrodach, w rowach, przy torowiskach, na wysypiskach śmieci i różnego rodzaju nieużytkach. Warto wspomnieć, że podagrycznik pospolity jest jedynym gatunkiem podagrycznika dziko rosnącym w Polsce. Roślina występuje powszechnie na terenie całego naszego kraju.

Podagrycznik pospolity – liście

Opis

Podagrycznik pospolity jest byliną dorastającą do około 1 m wysokości. Pod ziemią wykształca rozłożyste, czołgające się kłącza podzielone węzłami i wytwarzające liczne rozłogi. Nad ziemię wyrasta prosta zielona łodyga, szorstko owłosiona u dołu i pusta w środku, rozgałęziająca się w górnej części. Dolne liście podagrycznika pospolitego są potrójnie trójlistkowe (złożone z listków jajowatego kształtu z sercowatą nasadą) i wyrastają na długich ogonkach. Górne liście są pojedynczo trójlistkowe, a każdy mały listek ma podłużnie jajowaty kształt. Blaszki liściowe mają nierówno piłkowane brzegi. Kwiaty podagrycznika są białe i bardzo drobne. Na szczytach pędów tworzą kwiatostany o wyglądzie charakterystycznym dla rodziny selerowatych; zebrane są w baldachy złożone o 6 – 12 szypułkach. W każdym baldaszku skupione jest do 20 maleńkich kwiatów, z których każdy zaopatrzony jest w 5 płatków i 5 pręcików oraz 1 słupek. Roślina kwitnie w długim przedziale czasu (kwitnące okazy można spotkać od maja aż do września). Po zapyleniu powstaje owoc – jajowata rozłupnia, która rozpada się na 2 brunatne, podłużne rozłupki.

Podagrycznik pospolity – owoce

Zastosowanie

Dawniej podagrycznik był wykorzystywany w ziołolecznictwie. W charakterze surowca leczniczego pozyskiwano kłącza (na wiosnę lub późną jesienią) oraz ziele (w okresie kwitnienia). W tkankach podagrycznika potwierdzono obecność takich substancji czynnych jak : flawonoidy, olejek eteryczny, kwasy organiczne, śluzy, karoteny, witamina C, terpeny, sole mineralne czy gorycze. Wyciągi z rośliny wykazują działanie : przeciwzapalne, antyseptyczne, przeciwreumatyczne, przeciwbólowe oraz antyastmatyczne. Odwar z ziela stosowano w chorobach reumatycznych oraz dnie moczanowej, kamicy nerkowej i astmie. Zewnętrznie używano okładów z papki zrobionej z ziela i rozmiażdżonych kłączy, przy pomocy których łagodzono dolegliwości reumatyczne i nerwobóle. Ziele podagrycznika bywa włączane do mieszanek ziołowych służących do poprawy przemiany materii. W ostatnich latach medycyna przypomniała sobie o podagryczniku, stwierdzono bowiem, że wyciąg alkoholowy z rośliny może być pomocny w zwalczaniu niezwykle trudnej do zniszczenia bakterii – gronkowca złocistego.

Podagrycznik pospolity

Podagrycznik pospolity bywa uprawiany jako roślina ozdobna. Wyhodowano nawet odmianę Aegopodium podagraria ‘Variegata’ o dekoracyjnych, jasno wybarwionych liściach. Roślina tworzy okazałe zielone kępy i ma małe wymagania. Może rosnąć pod drzewami i krzewami. Gatunek bywa wykorzystywany w charakterze rośliny okrywowej, jednak łatwo wymyka się spod kontroli i opanowuje dużą przestrzeń, utrudniając lub wręcz uniemożliwiając wzrost innym roślinom. Dlatego podagrycznik jest rośliną niezbyt lubianą, a przez niektórych – nawet znienawidzoną. Na ogół jest uciążliwym i trudnym do pozbycia chwastem w ogrodach i na polach uprawnych. Trudność w jego zwalczaniu wynika z faktu, iż podagrycznik bardzo łatwo odradza się z fragmentów korzeni. Nawet mały kawałek wystarczy, by roślina wyrosła na nowo, dlatego zwykłe plewienie na ogół nie przynosi rezultatów i zwykle trzeba sięgać po środki chemiczne. Ogólnie podagrycznik nie jest polecany do uprawy, bo bardzo trudno utrzymać go w ryzach, a jego walory ozdobne są niewielkie.

Innym interesującym zastosowaniem dla podagrycznika pospolitego jest… sztuka kulinarna. Choć dziś raczej mało kto zna ten gatunek jako roślinę jadalną, dawniej wykorzystywano młode ogonki liściowe, jako zdrowy i nietuzinkowy dodatek do sałatek i różnych potraw. Liście podagrycznika również są jadalne, ale są uznawane za zdecydowanie mniej smaczne. Przy czym – młode liście (zerwane przed kwitnieniem) są najbardziej właściwe do spożycia, a smak starszych jest coraz gorszy (dodatkowo ich spożycie może skutkować rozwolnieniem). Warto wiedzieć, że ziele podagrycznika zawiera wartościowe składniki mineralne, takie jak żelazo, miedź, wapń, potas, mangan. W średniowieczu jego spożywanie wiązało się z okresami głodu.

Treści zawarte w serwisie roslinariusz.pl mają wyłącznie charakter informacyjny i nie mogą służyć za źródło wiedzy medycznej czy zastępować konsultacji medycznej. Redakcja odradza wykorzystywanie informacji zawartych w serwisie roslinariusz.pl w celach medycznych i nie bierze odpowiedzialności wynikającej z zastosowania tych informacji w jakimkolwiek celu.