Trytoma

Trytoma.

Trytomy to niezwykłe byliny o egzotycznej urodzie, które do Europy przywędrowały z Afryki. W uprawie najczęściej można spotkać liczne odmiany trytomy groniastej. W nawiązaniu do oryginalnych pomarańczowo – czerwonych kwiatostanów roślina bywa określana jako „płonąca pochodnia”. Choć klimat naszego kraju mało sprzyja temu ciepłolubnemu gatunkowi, jednak trytoma groniasta zadomowiła się także w naszych ogrodach i w ostatnich latach zyskuje coraz większą popularność. I mimo, że ma spore wymagania, może przy odpowiedniej pielęgnacji cieszyć oczy przez wiele lat. Poznajmy ją bliżej.

Nazwa

Rodzaj trytoma (nazwa łacińska Kniphofia) liczy około 70 gatunków i jest częścią rodziny złotogłowowatych (Asphodelaceae). W Polsce rośliny z tego rodzaju są znane pod nazwą trytoma, wstydlin albo knifolia. Najbardziej znanymi przedstawicielami rodzaju są gatunki takie jak trytoma groniasta (Kniphofia uvaria) czy trytoma łodygowa (Kniphofia caulescens). W wielu krajach w mowie potocznej trytoma groniasta jest określana mianem „płonącej pochodni” w nawiązaniu do charakterystycznego wyglądu kwiatostanu oraz żywej, pomarańczowo – czerwonej barwy kwiatów. Roślina początkowo była znana jako Aloe uvaria, a potem przez dość długi czas funkcjonowała pod nazwą Tritoma, dlatego jest u nas potocznie nazywana trytomą. Obecnie obowiązująca łacińska nazwa rodzaju wzięła się od nazwiska niemieckiego botanika i medyka Johannesa Kniphofa, żyjącego w latach 1704 – 1763. W handlu dość często można się spotkać z określeniem „trytoma ogrodowa”, które odnosi się do uprawianych w ogrodach mieszańców i kultywarów pochodzących od trytomy groniastej.

Trytoma ogrodowa po przekwitnięciu.

Występowanie

Trytomy to dla nas rośliny egzotyczne. Ich ojczyzną są tereny Południowej Afryki oraz Madagaskar. W tych miejscach rośliny można spotkać w stanie dzikim, głównie na odsłoniętych terenach – trawiastych zboczach górskich, pagórkach i nad brzegami wód. Przedstawiciele poszczególnych gatunków często rosną tam na dużych wysokościach. W innych częściach świata trytomy są uprawiane w parkach i ogrodach jako rośliny ozdobne. Dominuje w tym względzie trytoma groniasta, którą można spotkać w uprawie w Afryce, Ameryce Północnej, Europie, Australii i Nowej Zelandii (na terenie Australii gatunek występuje również jako uciekinier z ogrodów, który uległ naturalizacji). Rośliny mają dość duże wymagania odnośnie temperatury, dlatego ich uprawa w gruncie poza obszarami klimatu tropikalnego i subtropikalnego nie jest łatwa. Nie jest jednakże niemożliwa.

Opis

Trytoma groniasta (Kniphofia uvaria) to bylina wyrastająca z niewielkiego kłącza. Jej zasadniczą częścią są szablaste, sztywne liście wygięte rynienkowato, tworzące gęstą, przyziemną rozetę. Blaszka liściowa jest niebiesko – zielona, całobrzega, o zaostrzonych końcach. Szerokość liścia to około 2 cm. Spomiędzy liści wyrasta sztywny i długi (około 1 m) pęd kwiatostanowy. Na jego szczycie zawiązuje się charakterystyczny, bardzo ozdobny maczugowaty kwiatostan złożony z gęsto upakowanych kwiatów. Pojedynczy kwiat jest obupłciowy, zrosłopłatkowy i ma długość do 4 cm. Kształtem przypomina wydłużony dzwonek i odznacza się jaskrawą barwą. Kwiaty rozwijają się stopniowo, dlatego na górze kwiatostanu mamy do czynienia z pączkami, na dole zaś z przekwitającymi kwiatami. Kolor kwiatu zmienia się, przechodząc w miarę dojrzewania z czerwonego w jasnopomarańczowy i żółty, dlatego (ze względu na niejednakowy stopień dojrzałości kwiatów) w każdym momencie kwiatostan jest pełen odcieni i barw. Trytoma groniasta kwitnie od końcówki czerwca aż do września, a czasem nawet do początku października. Po zapyleniu zawiązują się owoce, które mają postać torebek jajowatego lub kulistego kształtu.

Trytoma. Obraz Richard Revel z Pixabay

Zastosowanie

Kilka gatunków trytomy znalazło zastosowanie w charakterze roślin ozdobnych. Wśród nich największą popularność zyskała trytoma groniasta, która jest chętnie sadzona w ogrodach w wielu miejscach na świecie. Jej główną ozdobą są efektowne i trwałe kwiatostany oraz egzotycznie wyglądające liście. Nie bez znaczenia jest długi okres kwitnienia tego gatunku oraz fakt, iż kwiatostany mogą być ścinane do wazonu. Wyhodowano liczne odmiany ozdobne trytomy groniastej, różniące się między sobą przede wszystkim barwą pączków kwiatowych i rozwiniętych kwiatów. Posadzenie obok siebie kilku egzemplarzy różnych odmian daje niezwykłe efekty wizualne. W Polsce trytoma dopiero zdobywa popularność, jednak biorąc pod uwagę, że od co najmniej kilku lat moda na egzotyczne gatunki w naszym kraju nie słabnie, można sądzić że będzie coraz częstszą ozdobą naszych ogrodów.

Trytoma groniasta – uprawa

Coraz więcej osób chce mieć trytomę w swoim ogrodzie. Choć wymaganiom tej oryginalnej piękności niełatwo sprostać, właściwie pielęgnowana roślina rzeczywiście cieszy urodą, a jej niezwykłe kwiaty można podziwiać przez całe lato. Ich jaskrawe barwy i intrygujący wygląd wnoszą do ogrodu nutę egzotyki. Trytoma groniasta może u nas rosnąć przez wiele lat, z upływem czasu stając się coraz bardziej okazałą i coraz piękniejszą byliną.  

Największą potrzebą trytomy groniastej jest odpowiednia, wysoka temperatura. Roślinę trzeba posadzić na stanowisku słonecznym i osłoniętym od wiatru, a zimą chronić przed przemarznięciem. W okresie zimowym konieczne jest ściółkowanie korą, torfem albo liśćmi oraz zabezpieczenie  rośliny poprzez osłonięcie jej nadziemnej części słomą lub włókniną. Można też wykopać trytomę i na zimę przenieść do donicy, którą należy postawić w jasnym, przewiewnym i raczej chłodnym (ale nie zimnym) pomieszczeniu. Trytomie groniastej odpowiada żyzna gleba o lekko kwaśnym pH i średniej wilgotności. Jeśli dysponujemy takim podłożem w naszym ogrodzie, nie będzie potrzebne nawożenie ani zbyt częste podlewanie trytomy. Ważne, by gleba była przepuszczalna, bowiem zaleganie wody w podłożu (zwłaszcza w okresie zimowym) może powodować gnicie kłącza i korzeni. Trytomę groniastą najlepiej rozmnażać poprzez podział starszej kępy lub z naturalnych odrostów korzeniowych.  Przekwitnięte kwiatostany należy usuwać, aby pobudzić roślinę do wykształcania nowych.  

Trytoma – owoce
Treści zawarte w serwisie roslinariusz.pl mają wyłącznie charakter informacyjny i nie mogą służyć za źródło wiedzy medycznej czy zastępować konsultacji medycznej. Redakcja odradza wykorzystywanie informacji zawartych w serwisie roslinariusz.pl w celach medycznych i nie bierze odpowiedzialności wynikającej z zastosowania tych informacji w jakimkolwiek celu.