Winobluszcz pięciolistkowy

Winobluszcz pięciolistkowy

Winobluszcz pięciolistkowy to najbardziej znany gatunek winobluszczu. Ze względu na podobieństwo jego owoców do winogron, często jest nazywany dzikim winem. To świetna roślina okrywowa, która cechuje się intensywnym wzrostem i zdolnością przywierania do różnych powierzchni, często więc porasta ogrodzenia, ściany, płoty, słupy i altany. Jednak przed wprowadzeniem winobluszczu do swojego ogrodu warto się dobrze zastanowić, bo jest to szalenie ekspansywne pnącze, bez pardonu zajmujące każdą napotkaną powierzchnię.

Nazwa

Winobluszcz pięciolistkowy nosi łacińską nazwę Parthenocissus quinquefolia. W niektórych źródłach można się też spotkać z różnymi synonimami tej nazwy, takimi jak np. Ampelopsis quinquefolia, Vitis quinquefolia, Parthenocissus hirsuta czy Psedera quinquefolia. Roślina jest częścią niedużego (liczącego zaledwie 10 gatunków) rodzaju winobluszcz oraz rodziny winoroślowatych (Vitaceae). Łacińska nazwa rodzaju wywodzi się z języka greckiego. Pochodzi od słów parthenos czyli dziewica oraz kissos czyli bluszcz, natomiast nazwa gatunkowa to zlepek wyrazów quinque czyli pięć i folium (liść). Człon gatunkowy nazwy zarówno w języku łacińskim, jak i polskim nawiązuje do wyglądu liści, które są zbudowane z 5 pięciu małych listków zrośniętych dłoniasto. W Polsce winobluszcz bardzo często bywa nazywany dzikim winem, bo jego drobne ciemnogranatowe owoce wyraźnie przypominają winogrona. Z kolei skojarzenie charakterystycznego pokroju i pnącego trybu życia z bluszczem sprawiło, że roślina była też włączana do rodzaju Hedera (czyli bluszcz) jako Hedera quinquefolia.

Winobluszcz pięciolistkowy

Występowanie

Ojczyzna winobluszczu pięciolistkowego to Ameryka Północna i Środkowa. W stanie naturalnym przedstawicieli gatunku można spotkać w południowej części kontynentu, m.in. w Meksyku, Gwatemali, niektórych stanach USA i części Kanady. Roślina ma małe wymagania życiowe i świetnie radzi sobie w klimacie umiarkowanym, dlatego rozprzestrzeniła się po świecie, trafiając m.in. do Europy (przywieziono ją tu już w XVII w.) oraz Azji. W różnych miejscach uległa naturalizacji bądź jest uprawiana. Jako ładne, szybko rosnące pnącze winobluszcz pięciolistkowy znalazł szerokie zastosowanie w charakterze rośliny ozdobnej. Sadzi się go przy płotach, różnego typu ogrodzeniach i parkanach. Jego silne pędy często porastają pergole, altany i ściany budynków również w naszym kraju.

Opis

Tak, jak już zostało powiedziane, winobluszcz pięciolistkowy jest pnączem. Rośnie szybko i może osiągać pokaźne rozmiary – nawet do 20 – 30 m. Jego pędy są cienkie, elastyczne i dość mocne. Młode pędy są czerwonawe, starsze – zielone, a najstarsze drewnieją. Dzięki rozgałęzionym wąsom czepnym roślina świetnie się wspina po wszelkich pionowych (zwłaszcza nierównych) powierzchniach, ale może także płożyć się po ziemi. Dodatkowe wsparcie w tym względzie stanowią przylgi (w liczbie nawet do 12 szt.) znajdujące się na końcach wąsów czepnych. Liście opisywanego winobluszczu wyrastają na długich ogonkach i – jak sama nazwa wskazuje – są pięciolistkowe. Każdy pojedynczy listek jest podłużnego kształtu, ma do 10 cm długości i posiada ząbkowane brzegi oraz ostry koniec. Blaszka liściowa jest z wierzchu błyszcząca i zielona, a pod spodem matowa i szarawa. Na jesieni barwa liści zmienia się w mocno czerwoną, po czym liście opadają na zimę. Kwiaty winobluszczu są małe, zielonkawe i niepozorne. Pojawiają się wiosną i czasem nawet trudno je zauważyć wśród gęstwiny zielonych liści. Mimo to przyciągają owady i są źródłem miodu. Owocami winobluszczu są jagody kulistego kształtu o średnicy 5 – 6 mm, zaopatrzone w ciemnogranatową skórkę z delikatnym woskowym nalotem. Wewnątrz nich kryją się pestki (nasiona). Owoce dojrzewają na początku jesieni.

Dzikie wino

Zastosowanie

Winobluszcz pięciolistkowy to znane i cenione pnącze ozdobne. Jednak kwiaty winobluszczu są niepozorne, a największą ozdobę stanowią błyszczące, duże liście, które jesienią przebarwiają się na szkarłatny kolor. Dekoracyjne są również ciemnogranatowe, drobne owoce. Na pionowej powierzchni winobluszcz potrafi stworzyć z gęstego ulistnienia prawdziwą zieloną „ścianę”. Dlatego sadzi się go w ogrodach i parkach, przede wszystkim w pobliżu małej architektury ogrodowej – różnego typu kratek i pergoli, przy altanach i ogrodzeniach. Roślina jest bardzo ekspansywna i w krótkim czasie rozrasta się do imponujących rozmiarów. Może przez to znacznie ograniczyć wzrost innych roślin posadzonych w pobliżu. Jest przy tym bardzo trudna do pozbycia się, dlatego należy się dobrze zastanowić, zanim wprowadzi się ją w daną przestrzeń. Oczywiście to, co w pewnych miejscach jest wadą – w innych może stać się zaletą. Winobluszczem świetnie zakryjemy stare, popękane i nieestetyczne ściany czy ukryjemy za nim altanę śmietnikową. Trzeba tylko pamiętać o regularnym przycinaniu, by nie pozwolić na nadmierny wzrost pnącza. Zaletą gatunku jest też duża odporność na zanieczyszczenie powietrza. Dzikie wino bywa wykorzystywane w medycynie tradycyjnej. Owoce winobluszczu, choć wyglądają bardzo kusząco nie powinny być spożywane, zwłaszcza w postaci surowej, ponieważ są trujące (zawierają dużą ilość kwasu szczawiowego). Można się jednak spotkać z przetworami z owoców dzikiego wina (takimi jak np. soki, powidła czy wino).

Winobluszcz

Uprawa winobluszczu pięciolistkowego

Dzikie wino jest rośliną mało wymagającą i odporną na mróz, okresową suszę, choroby i szkodniki. Może rosnąć w pełnym słońcu, ale także w cieniu. Nie ma też specjalnych potrzeb jeżeli chodzi o glebę. Jedynym ograniczeniem przy wyborze stanowiska jest ilość przestrzeni jaką dysponujemy, bowiem pnącze silnie i szybko się rozrasta, zajmując dużą powierzchnię. Zabiegi pielęgnacyjne w przypadku winobluszczu pięciolistkowego sprowadzają się zazwyczaj do regularnego przycinania, którego nie można zaniedbywać, jeśli mamy zamiar zapanować nad tą „niesforną” rośliną. Wyhodowano liczne interesujące odmiany dzikiego wina, różniące się od siebie rozmiarami i kolorami liści. Warto wiedzieć, że winobluszcz posadzony w słońcu „wystroi” się na jesieni w bardziej szkarłatne barwy. Dzikie wino można bardzo łatwo rozmnożyć z sadzonek uzyskanych z pędów.

Dzikie wino

Ciekawostki

Choć owoce dzikiego wina są niejadalne dla ludzi (przynajmniej w stanie nieprzetworzonym), to jednak są wielkim przysmakiem dla zwierząt. W zimę stanowią pożywienie dla ptaków m.in. dla jemiołuszek, kosów, zięb i drozdów. W licznych źródłach można znaleźć informację, że obecny w liściach sok zawiera kryształki szczawianu wapnia (tzw. rafidy), przez co może działać drażniąco na skórę, zwłaszcza w przypadku osób nadwrażliwych. Dzikie wino działa agresywnie wobec innych roślin – jego ekspansywny wzrost i szczelna powłoka liści są w stanie uniemożliwić bytowanie w danym miejscu przedstawicieli innych gatunków. Roślina ma też rozległy system podziemny i łatwo odbija z korzeni, dlatego bardzo trudno jest się jej pozbyć.

Treści zawarte w serwisie roslinariusz.pl mają wyłącznie charakter informacyjny i nie mogą służyć za źródło wiedzy medycznej czy zastępować konsultacji medycznej. Redakcja odradza wykorzystywanie informacji zawartych w serwisie roslinariusz.pl w celach medycznych i nie bierze odpowiedzialności wynikającej z zastosowania tych informacji w jakimkolwiek celu.