Jak uprawiać rabarbar?

Marzą ci się domowe kompoty i ciasta z własnego rabarbaru, ale nie wiesz od czego zacząć uprawę? To warzywo wygląda na wymagające, a w praktyce radzi sobie świetnie nawet u początkujących ogrodników. Z tego tekstu dowiesz się, jak założyć grządkę rabarbaru, jak o nią dbać i jak unikać najczęstszych problemów.

Co wyróżnia rabarbar ogrodowy?

Rabarbar ogrodowy, nazywany też rzewieniem zwyczajnym, to długowieczna bylina z rodziny rdestowatych. Naturalnie rośnie w Azji Środkowej, Bułgarii i na południowej Syberii, a w Polsce zadomowił się na dobre w ogrodach przydomowych i na działkach. Na jednym miejscu może rosnąć nawet kilkanaście lat, więc dobrze zaplanowane stanowisko naprawdę ma znaczenie.

Roślina tworzy silną karpę, czyli grube, skrócone kłącze, z którego wyrastają korzenie spichrzowe i liczne pąki. Z nich co roku pojawiają się liście na długich ogonkach oraz pędy kwiatostanowe sięgające nawet 2 metrów. Młode rośliny mają początkowo korzeń palowy, który z czasem przechodzi w rozbudowany system korzeni spichrzowych.

Pochodzenie i budowa rośliny

W pierwszych dwóch latach po posadzeniu łodyga rabarbaru jest mocno skrócona i rozgałęziona, dlatego cała roślina sprawia wrażenie niskiej rozety liściowej. Dopiero później pojawiają się wysokie pędy kwiatostanowe, które po wydaniu nasion zamierają. Z punktu widzenia ogrodnika ważniejsza jest jednak część podziemna, bo to właśnie w karpie gromadzone są zapasy pokarmowe.

Liście rabarbaru są duże, szerokie, osadzone na mięsistych ogonkach. Jadalna jest wyłącznie ta łodyżkowata część liścia. Blaszki liściowe zawierają szczególnie dużo kwasu szczawiowego i uznaje się je za niejadalne i potencjalnie trujące. Ogonki mogą mieć barwę od zielonej, przez różową, po intensywnie czerwoną. Od spodu są bruzdowane, co odróżnia rabarbar ogrodowy od kędzierzawego, który ma ogonki gładkie.

Właściwości i zastosowanie w kuchni

Ogonki liściowe rabarbaru składają się w ponad 94 procentach z wody, dzięki czemu są lekkie i orzeźwiające. W 100 gramach znajduje się około 15 kcal, odrobina białka i tłuszczu oraz kilka gramów węglowodanów. Ważna jest obecność witaminy C, kwasu jabłkowego i kwasu szczawiowego, a także wielu makro- i mikroelementów, między innymi wapnia, magnezu, potasu, żelaza czy manganu.

Ten charakterystyczny, kwaśny smak sprawia, że rabarbar świetnie pasuje do deserów, napojów i przetworów. Dobrze znosi łączenie z innymi owocami, zwłaszcza z truskawkami, malinami czy jabłkami, łagodząc ich słodycz. Część odmian, jak ‘Holsteiner Blut’ czy ‘Wiśniowy’, daje ogonki o wyraźnie słodszym smaku, co ułatwia ich wykorzystanie w deserach.

Z rabarbaru przygotujesz między innymi:

• kompoty wiosenne, kiedy brakuje jeszcze świeżych owoców,
• ciasta drożdżowe, kruche i ucierane z kawałkami ogonków,
• konfitury i dżemy mieszane, na przykład z truskawką lub maliną,
• domowe wino lub nalewki o lekko kwaskowatym aromacie.

Rabarbar zawiera sporo kwasu szczawiowego, który w nadmiarze może sprzyjać powstawaniu kamieni nerkowych. Osoby z problemami nerek, dzieci i seniorzy powinny jeść go z umiarem i unikać dużych porcji surowych ogonków.

Jakie stanowisko wybrać pod rabarbar?

Udana uprawa zaczyna się od dobrze dobranego miejsca. Rabarbar lubi słońce i ciepło, choć znosi też lekkie zacienienie. Na stanowiskach w pełni nasłonecznionych roślina rusza z wegetacją szybciej i daje dłuższe, bardziej wybarwione ogonki. Osłonięcie od wiatru ogranicza wysychanie gleby i chroni duże liście przed uszkodzeniami.

Bardzo ważna jest gleba. Najlepiej sprawdzają się żyzne, próchniczne ziemie, takie jak czarnoziemy, czarne ziemie czy mady, o odczynie obojętnym. Podłoże powinno być stale wilgotne, ale nie podmokłe. Na glebach piaszczystych warto dodać dużo kompostu i regularnie ściółkować, bo sucha ziemia szybko ogranicza plon.

Rabarbar można posadzić także w dużej donicy na tarasie, najlepiej od strony południowej. Pojemnik musi być głęboki, z grubą warstwą drenażu i dobrej jakości ziemią wzbogaconą nawozem długo działającym. W takim wypadku podlewanie jest jeszcze ważniejsze, bo podłoże w donicy przesycha znacznie szybciej niż w gruncie.

Jak sadzić i nawozić rabarbar?

Silna, dobrze przygotowana karpa to podstawa obfitych zbiorów przez kolejne lata. Sadzenie rabarbaru warto zaplanować z wyprzedzeniem, bo roślina jest bardzo żarłoczna i szybko wyczerpuje zapasy składników w glebie. Dobrze przygotowane stanowisko odwdzięczy się grubymi, mięsistymi ogonkami.

Przygotowanie gleby

Najlepszy termin na rozpoczęcie prac to lato poprzedzające sadzenie. Ziemię trzeba głęboko przekopać, dokładnie odchwaścić i usunąć zwłaszcza perz oraz inne trwałe chwasty. Na stanowisku po rabarbarze nie powinny rosnąć wcześniej truskawki ani intensywnie prowadzone sady, bo zwiększa to ryzyko chorób.

Pod rabarbar dobrze jest zastosować obornik w dawce około 6–7 kg na 10 m² i pozostawić go do rozłożenia na kilka miesięcy. W mniejszych ogrodach można użyć dojrzałego kompostu lub nawozów naturalnych do warzyw. Roślina bardzo dobrze reaguje na takie zasilanie już od pierwszych lat uprawy.

Sadzenie karp

Najpewniejszy sposób to sadzenie gotowych karp lub sadzonek uzyskanych przez podział. Uprawa z nasion zwykle daje rośliny nierówne i słabsze, dlatego stosuje się ją rzadko. Sadzić można wczesną wiosną lub jesienią, ale najlepsze efekty daje termin jesienny, we wrześniu lub na początku października.

Rozstawa zależy od siły wzrostu odmiany. Słabiej rosnące sadzi się co 100–150 cm między rzędami i 100–120 cm w rzędzie. Odmiany silniejsze potrzebują nawet 150–200 cm między rzędami i 120–150 cm w rzędzie. Warto zwrócić uwagę, aby wierzchołek wzrostu znalazł się 2–3 cm pod powierzchnią ziemi, dzięki czemu roślina dobrze się ukorzeni, ale nie będzie narażona na zagonienie karpy zbyt głęboko.

Podczas sadzenia rabarbaru warto pamiętać o kilku krokach:

• przed wysadzeniem dokładnie obejrzyj karpę i usuń chore fragmenty,
• większe rany możesz oprószyć sproszkowanym węglem drzewnym,
• dołek wykop nieco większy niż bryła korzeniowa i wymieszaj ziemię z kompostem,
• po posadzeniu obficie podlej roślinę i lekko ugnieć ziemię wokół karpy.

Nawożenie i nawadnianie

Rabarbar jest rośliną bardzo żarłoczną. W kolejnych latach warto zasilać go obornikiem co 2–3 lata w dawce 4–5 kg na 10 m². Wiosną dobrze działa nawożenie azotowe, a do połowy lata można podawać nawozy wieloskładnikowe, które wspierają odrastanie nowych ogonków po zbiorach. Pod koniec sierpnia można sięgnąć po nawóz jesienny z przewagą potasu i fosforu.

Stała wilgotność gleby ma ogromny wpływ na jakość plonu. W czasie suszy liście drobnieją, ogonki włóknieją i szybciej drewnieją. Regularne podlewanie jest potrzebne zwłaszcza przy uprawie w pojemnikach oraz na lekkich glebach. Bardzo pomaga ściółkowanie kompostem lub korą, które ogranicza parowanie wody i poprawia strukturę ziemi.

Jak rozmnażać i zbierać rabarbar?

Rabarbar łatwo rozmnożyć we własnym ogrodzie, korzystając z już rosnących karp. Dzięki temu możesz stopniowo powiększać plantację bez kupowania kolejnych sadzonek. Pytanie tylko, kiedy jest na to najlepszy moment i jak nie osłabić starych roślin?

Podział karp

Rozmnażanie wegetatywne przez podział karp daje rośliny identyczne z odmianą mateczną i pozwala zachować jej cechy, na przykład kolor ogonków czy termin plonowania. Do rozmnażania wybiera się karpy 2–3 letnie, dobrze rozrośnięte i zdrowe. Wykopuje się je jesienią lub wczesną wiosną, gdy roślina jeszcze nie ruszyła mocno z wegetacją.

Każdą karpę dzieli się ostrym narzędziem na 6–8 części. Każda sadzonka powinna mieć co najmniej jeden silny pąk liściowy, fragment korzenia oraz wagę około 0,25–0,3 kg. Zbyt drobne kawałki gorzej się przyjmują i rosną słabiej w pierwszych latach. Po podziale sadzonki od razu wysadza się na miejsce stałe lub do zagonu przejściowego, gdzie rosną 1–2 lata przed ostatecznym przesadzeniem.

Terminy i technika zbioru

Pierwsze zbiory zaczynają się dopiero w drugim, a lepiej w trzecim roku po posadzeniu. Roślina potrzebuje czasu na zbudowanie silnej karpy. Zbiór rozpoczyna się zwykle pod koniec kwietnia, kiedy ogonki osiągają 25–30 cm długości. Część wczesnych odmian, jak ‘Wczesny Hosera’, można zbierać już w marcu w cieplejszych rejonach kraju.

Ogonki nie są ścinane, lecz wyłamywane nisko nad ziemią, zawsze razem z nasadą. Z jednej rośliny nie zdejmuje się więcej niż jednej trzeciej liści w jednym terminie, aby jej nie osłabić. Zbiory powtarza się co 7–10 dni, kończąc je najczęściej w czerwcu. Późniejsze zrywanie ogonków może zbyt mocno wyczerpać roślinę przed zimą.

Jak chronić rabarbar przed chorobami i szkodnikami?

Na dobrze prowadzonych grządkach rabarbar jest dość wytrzymały, ale przy długotrwałej wilgoci lub zaniedbanej pielęgnacji mogą pojawić się choroby grzybowe i szkodniki. Wiele problemów udaje się ograniczyć prostymi zabiegami uprawowymi oraz czujną obserwacją liści i karp.

Najczęstsze choroby

Jedną z najgroźniejszych chorób jest zgnilizna szyjki i podstawy łodygi. Najczęściej rozwija się w deszczowe lata i na ciężkich, podmokłych glebach. Początkowo gniją pąki tuż pod powierzchnią ziemi, tkanka szyjki korzeniowej brunatnieje, czernieje i przechodzi w mokrą zgniliznę. Na korzeniach pojawiają się jamiste wgłębienia, a cała roślina stopniowo zamiera.

Aby ograniczyć problem, warto unikać zbyt dużego zagęszczenia roślin, nie sadzić rabarbaru po truskawkach i w uprawach sadowniczych oraz używać wyłącznie zdrowych sadzonek. Podział karp zawsze powinien odbywać się ostrym, czystym narzędziem. Uszkodzone miejsca można oprószyć sproszkowanym węglem drzewnym, który wysusza rany i utrudnia rozwój patogenów.

Na liściach rabarbaru pojawiają się także:

• askochytoza – na początku daje mozaikowe przebarwienia, później brunatne plamy z czerwoną obwódką,
• antraknoza – objawia się drobnymi, wodnistymi plamkami na liściach i ogonkach,
• inne plamistości liści sprzyjane przez długotrwałą wilgoć i gęste nasadzenia,
• zamieranie liści po silnych przymrozkach wiosennych.

Przy pierwszych objawach warto usuwać porażone liście i nie zostawiać ich na kompoście. W uprawach amatorskich dobrze sprawdzają się preparaty biologiczne wzmacniające odporność, stosowane zapobiegawczo od wiosny.

Szkodniki rabarbaru

W młodych nasadzeniach można zauważyć drobne otworki w liściach, które tworzy pchełka burakowa. Silnie uszkodzone liście przestają rosnąć i zasychają. Największe straty pojawiają się, gdy szkodnik atakuje tuż po ruszeniu wegetacji, bo roślina ma wtedy mało liści i trudniej jej się zregenerować.

Bardziej podstępna jest paciepnica ziemniaczana, której gąsienice drążą korytarze wewnątrz pędów i ogonków liściowych. Uszkodzenia widać dopiero, gdy powstają otwory wyjściowe z wyciekającą, galaretowatą cieczą. Takie ogonki nie nadają się ani do sprzedaży, ani do domowego użytku. Szkodnik zimuje w glebie, a motyle składają jaja na dolnych częściach liści oraz na chwastach.

Profilaktyka w uprawie

Najlepsza obrona przed chorobami i szkodnikami to dobrze zaplanowana agrotechnika. Regularne odchwaszczanie, napowietrzanie gleby i usuwanie pędów kwiatostanowych poprawia kondycję roślin i ułatwia im regenerację po zbiorach. Wiosną warto szybko wycinać wyrastające pędy kwiatostanowe, bo ich pozostawienie wyraźnie zmniejsza plon ogonków.

Ważna jest także higiena na grządce. Resztki chorych liści trzeba wynosić z ogrodu, a nie pozostawiać obok roślin. Świeże nasadzenia najlepiej zakładać z karp zdrowych, sprawdzonych odmian, takich jak ‘Wczesny Hosera’, ‘Karpow Lipskiego’, ‘Lider’ czy ‘Victoria’. Dobrze prowadzona roślina odwdzięczy się mocnymi ogonkami i pozostanie w ogrodzie przez wiele sezonów.