Irga

Irga - kwiaty
Irga – kwiaty

Irga to krzew ozdobny, który można śmiało polecić początkującym ogrodnikom oraz osobom, które mają mało czasu na zabiegi pielęgnacyjne w ogrodzie. Oprócz małych wymagań krzew ten posiada także wiele innych zalet. Zachwyca uroczymi, drobnymi kwiatami i przyciąga wzrok dzięki licznym owocom. Łatwo poddaje się formowaniu, dlatego warto pokusić się o nadanie mu jakiegoś interesującego kształtu, a nawet spróbować stworzyć z niego małe dzieło sztuki japońskiej, czyli bonsai.

Nazwa

Łacińska nazwa rodzajowa irgi to Cotoneaster. Nazwa ta powstała z łacińskiego słowa cotoneum, oznaczającego pigwę, do którego dołączono przyrostek – aster (co należy tłumaczyć jako : przypominający, podobny). Rośliny z rodzaju irga są częścią rodziny różowatych (Rosaceae), a za ich najbliższego krewnego uznaje się głóg (Crataegus). Liczba gatunków w obrębie rodzaju jest dość duża – według różnych klasyfikacji waha się od 50 do nawet 400, przy czy większość źródeł szacuje że jest ich około 200. Taksonomia jest skomplikowana, a rzeczywista ilość jednostek systematycznych trudna do oszacowania ze względu na częste krzyżówki międzygatunkowe. Stworzono także dość dużo odmian hodowlanych irgi.

Irga pozioma zimą
Irga pozioma zimą

Występowanie

Irgi pochodzą z Europy, Azji i północnej części Afryki. Obszary o największej różnorodności gatunkowej koncentrują się w górach południowo-zachodnich Chin i Himalajach. W samych Chinach występuje ponad 30 endemicznych gatunków irgi. Jeden z najbardziej znanych na świecie gatunków – irga pozioma pochodzi właśnie z górzystych terenów Azji (z zachodnich Chin, Tajwanu i Nepalu) i jest bardzo szeroko uprawiany w Chinach. W Polsce w stanie dzikim występują cztery gatunki : irga pospolita (czyli zwyczajna – Cotoneaster integerrimus), irga błyszcząca (Cotoneaster lucidus), irga czarna (Cotoneaster melanocarpus) i irga kutnerowata (zwana także owłosioną – Cotoneaster nebrodensis), przy czym naturalne stanowiska zlokalizowane są tylko na południu naszego kraju. Ich typowe siedliska to zarośla, brzegi lasów, pobocza i nieużytki. Irga błyszcząca jest u nas uważana za gatunek inwazyjny. Oprócz roślin rosnących na naturalnych stanowiskach, różne gatunki irgi można także spotkać w uprawie w licznych krajach o klimacie umiarkowanym. Irga pozioma od koniec XIX w. została sprowadzona do Europy Zachodniej (przykładowo w Wielkiej Brytanii wprowadzono ją do uprawy około 1889 r.), skąd następnie trafiła do Ameryki Północnej i Australii. Obecnie irgi (głównie irga pozioma) na tyle rozprzestrzeniły się w formie zdziczałej w niektórych krajach europejskich (np. w Belgii) oraz w USA, Kanadzie, Australii i Nowej Zelandii, że gdzieniegdzie zaczynają być postrzegane jako gatunki inwazyjne.

Irga - dojrzewające owoce
Irga – dojrzewające owoce

Opis

Jednym z najpopularniejszych i najszerzej znanych gatunków jest irga pozioma (Cotoneaster horizontalis), nazywana także irgą płożącą. Jest to krzew liściasty, pół-zimozielony, osiągający maksymalnie około 50-60 cm wysokości. Roślina ta posiada wyraźnie płożące się pędy, które (jeżeli krzew nie jest przycinany) potrafią zająć znaczną przestrzeń (nawet do 2 m). Pędy w charakterystyczny sposób rozgałęziają się obustronnie w jednej płaszczyźnie, tworząc wzór przypominający ości wyrastające wzdłuż kręgosłupa ryby. Gałązki są czarnobrązowe, okrągłe w przekroju. Liście irgi płożącej mają około 1 cm średnicy i są prawie okrągłego kształtu, ze spiczastym wierzchołkiem. Osadzone są na owłosionych ogonkach długości 1-3 mm. Gatunek kwitnie na przełomie maja i czerwca. Kwiaty są pojedyncze lub zebrane po dwa, obupłciowe i zapylane przez owady. Każdy z nich posiada po 5 płatków i 5 działek kielicha oraz około 12 pręcików, krótszych niż płatki. Latem zawiązują się okrągłe owoce (typu jagoda) o średnicy 4-9 mm. Czas ich dojrzewania przypada na wrzesień – październik. Warto wspomnieć, że choć wyglądają kusząco, jagody irgi są niejadalne i nie powinny być spożywane przez ludzi. Stwierdzono bowiem, że mogą być toksyczne. Ich zjedzenie w zależności od ilości może prowadzić do (w różnym stopniu nasilonych) zatruć pokarmowych i ogólnego rozstroju żołądkowo – jelitowego. Irga pozioma żyje przeciętnie około 10 lat, nie jest więc rośliną długowieczną. Inne gatunki irgi mają podobne cechy; różnią się nieco wielkością, kształtem liści, kolorem owoców czy kwiatów. Ciekawym gatunkiem jest np. irga ostrolistna (Cotoneaster acutifolius), która odznacza się czerwonymi kwiatami i czarnymi owocami.

Irga - owoce
Irga – owoce

Zastosowanie

Irga to piękna roślina dekoracyjna. Warto mieć ją w swoim ogrodzie, bo zachwyca przez cały rok. Wiosną oczarowuje mnogością delikatnych kwiatów, a latem zawiązuje drobne owoce wśród malutkich zielonych liści. Jesienią owoce przybierają jaskrawe barwy – u większości gatunków intensywnie czerwoną, a listki wybarwiają się na pomarańczowo, co współgra z kolorem owoców. Zimą irga nadal może być ozdobą ogrodu, bowiem u części gatunków liście i/lub owoce pozostają na gałązkach (liście wielu gatunków długo utrzymują się na krzewie, a część jest całkowicie zimozielona). Irgi sprawdzają się głównie jako rośliny okrywowe. Dzięki istnieniu różnych odmian, krzewy te mogą znaleźć miejsce praktycznie w każdym ogrodzie, parku czy na skwerze. Pasują do ogrodów w stylu japońskim, wprowadzając „klimat” Dalekiego Wschodu. Odmiany karłowe i płożące się świetnie sprawdzą się na skalniku, a nieco wyższe można formować na pniu bądź przycinać w kształt żywopłotu. Dzięki małym listkom i szybkiemu wzrostowi irga świetnie nadaje się na bonsai. Dobrze toleruje przycinanie i nie ma dużych wymagań pielęgnacyjnych. Irgi są także roślinami miododajnymi, choć o niezbyt dużym znaczeniu.

Ciekawostki

Bardzo interesujące są egzotyczne gatunki irgi np. irga drzewna (Cotoneaster frigidus), która osiąga do 10 m wysokości i ma formę drzewa. U Cotoneaster horizontalis stwierdzono w miąższu owoców obecność substancji opóźniającej kiełkowanie. Dzięki niej wewnątrz mięsistych, świeżych owoców nasiona są nieaktywne i dopiero stratyfikacja w glebie przez okres 3-4 miesięcy umożliwia ich wykiełkowanie. Warto wspomnieć, że takie metody regulacji czasu kiełkowania stosuje także wiele innych gatunków roślin. Irga płożąca posiada zdolność do samosadzenia się, która jest możliwa dzięki ukorzenianiu się wierzchołków łukowato wygiętych gałęzi dotykających ziemi. Umiejętność ta wydatnie pomaga w rozmnażaniu i rozprzestrzenianiu się. Niejadalne dla ludzi owoce irgi są bardzo atrakcyjne dla ptaków, szczególnie lubiane są przez kosy, zięby i drozdy, dla których stają się przysmakiem późną jesienią i zimą.

Treści zawarte w serwisie roslinariusz.pl mają wyłącznie charakter informacyjny i nie mogą służyć za źródło wiedzy medycznej czy zastępować konsultacji medycznej. Redakcja odradza wykorzystywanie informacji zawartych w serwisie roslinariusz.pl w celach medycznych i nie bierze odpowiedzialności wynikającej z zastosowania tych informacji w jakimkolwiek celu.