Perełkowiec japoński

Perełkowiec japoński
Perełkowiec japoński

Perełkowiec japoński to majestatyczne drzewo o rozłożystej koronie. Nie jest to jednak gatunek długowieczny. Jego najbardziej charakterystyczną cechą są owoce – strąki, których wygląd przywodzi na myśl sznury pereł. To właśnie nim roślina zawdzięcza swoją nazwę. Uwagę zwracają także piękne kwiaty perełkowca, zebrane w okazałe kwiatostany. Gatunek, choć przywędrował do europejskich parków i ogrodów z Japonii, w rzeczywistości ma swoją ojczyznę w Chinach. W Polsce rzadko spotykany; z pewnością jednak jest wart bliższego poznania.

Nazwa

Roślina należy do rodziny bobowatych (Fabaceae). Polska nazwa perełkowiec wzięła się od osobliwego wyglądu owoców. Większość źródeł podaje dla perełkowca japońskiego łacińską nazwę Sophora japonica. Faktycznie gatunek ten jeszcze do niedawna był zaliczany do rodzaju szupin (Sophora) liczącego 12 gatunków i znany jako szupin japoński (bądź chiński). Jednak w najnowszych ujęciach taksonomicznych perełkowiec japoński stał się przedstawicielem obrębnego rodzaju perełkowiec (Styphnolobium) i zyskał łacińskie miano : Styphnolobium japonicum. Nowa nazwa nie zdążyła się jeszcze na dobre ugruntować w botanicznym świecie, dlatego perełkowiec wciąż jest kojarzony z nazwą sofora bądź szupin. W polskiej nomenklaturze przeważnie spotkać można następujące nazwy : szupin chiński, szupin japoński, bądź sofora japońska. W krajach anglojęzycznych perełkowiec jest określany jako Japanese Pagoda Tree (japońskie drzewo pagodowe), ponieważ można go spotkać w formie nasadzeń wokół japońskich świątyń albo Chinese Scholar Tree (chińskie drzewo uczonych) . Drugie z określeń wzięło się stąd, iż dawniej w Chinach istniał zwyczaj sadzenia perełkowców przy grobach wyższych urzędników.

Kwitnący perełkowiec japoński

Występowanie

Ojczyzną perełkowca są Chiny. Jego naturalne siedliska to głównie lasy liściaste i brzegi rzek. Dziko rosnące okazy można obecnie spotkać w środkowych, północnych i północno-zachodnich Chinach oraz Korei. Stamtąd roślina już w czasach starożytnych trafiła do Japonii, a w XVIII w. dotarła do Europy (np. w 1753 r. do Wielkiej Brytanii). Nie była jednak tak powszechnie sadzona jak inne drzewa ozdobne, ponieważ odznacza się dużą wrażliwością na niskie temperatury. Obecnie gatunek cieszy się raczej umiarkowaną popularnością, ale jest sadzony w europejskich ogrodach, parkach i alejach (w większej ilości np. na Półwyspie Iberyjskim). W Polsce perełkowiec japoński jest bardzo mało znany i rzadko spotykany (głównie w formie nasadzeń w ogrodach botanicznych). W Stanach Zjednoczonych, Afryce Południowej i Australii jest traktowany jako gatunek inwazyjny.

Opis

Dorosły perełkowiec chiński jest majestatycznym drzewem o rozłożystej, dość luźnej koronie. Dorasta do nawet 30 m. Jego pień jest szeroki i krótki, a dolne gałęzie osadzone dość nisko przy ziemi. Liście są podobne jak u robinii akacjowej – nieparzystopierzaste, złożone z 5-17 listków. Każdy pojedynczy listek ma jajowaty kształt, zaostrzony koniec i długość od 2 do maksymalnie 5 cm. Górna strona blaszki liściowej jest ciemnozielona i błyszcząca, dolna – jaśniejsza i delikatnie owłosiona. Dość duże kwiatostany (do 30 cm długości) zawiązują się na szczytach pędów w formie luźnej wiechy. Pojedynczy kwiat jest biały lub lekko kremowy i ma budowę typową dla rodziny motylkowatych. Kwitnienie ma miejsce pod koniec lipca i w sierpniu. Wonne kwiaty są chętnie odwiedzane przez owady. Po zapyleniu powstają zielone owoce o bardzo charakterystycznym wyglądzie. Mają one formę strączków z wyraźnymi przewężeniami, dzięki czemu przypominają sznury pereł. Długie na około 7- 8 cm i szerokie na 1 – 1,5 cm, kryją w sobie 3 – 6 czarnych nasion zatopionych w galaretowatym, zielonym miąższu. Owoce dojrzewają we wrześniu – październiku, nie pękają. Liście opadają w listopadzie nie zmieniając barwy.

Perełkowiec japoński - liście
Perełkowiec japoński – liście

Zastosowanie

Perełkowiec japoński to piękne drzewo – o dekoracyjnych liściach, kwiatach i owocach. Sadzi się go w parkach i ogrodach w wielu miejscach świata, głównie w Europie i Azji. Choć gatunek sam w sobie jest bardzo dekoracyjny, znane są także jego liczne odmiany ozdobne. Uprawa drzew Sophora japonica nie nastręcza większych trudności, nie są to bowiem rośliny o dużych wymaganiach. Perełkowiec lubi stanowiska słoneczne i żyzną, przepuszczalną glebę. Posiada dużą tolerancję na zanieczyszczenia powietrza, dlatego sprawdza się jako ozdoba miejskich placów, bulwarów i skwerów. Potrafi także znieść okresową suszę oraz rosnąć na zasolonej glebie. Mankamentem jest jego wrażliwość na mróz (dotycząca szczególnie osobników młodych). Jest ona główną przyczyną, dla której perełkowiec japoński nie zyskał popularności w naszym kraju (młoda roślina wytrzymuje do – 12°C,  dojrzałe drzewa do – 25°C). Drewno perełkowca odznacza się dużą twardością i lekkością i jest cenione w stolarstwie. Używa się go także do wyrobu instrumentów muzycznych. Perełkowiec jest rośliną miododajną, cenną nie tylko ze względu na obfitość kwiatów i nektaru, ale także z uwagi na późną porę kwitnienia. 

Perełkowiec japoński (Sophora japonica)
Perełkowiec japoński (Sophora japonica)

Trujący i leczniczy

Z perełkowcem trzeba się obchodzić ostrożnie, bowiem wszystkie części rośliny są trujące (zawierają toksyczny alkaloid – cytyzynę). Pomimo to gatunek jest zaliczany do roślin leczniczych, a nawet – stanowi jedno z 50 podstawowych ziół stosowanych w tradycyjnej medycynie chińskiej. Głównym jego bogactwem jest rutyna, w dużej ilości obecna w pączkach kwiatowych, a także w liściach. Jest to związek zaliczany do glikozydów flawonoidowych uszczelniający ścianki małych naczyń krwionośnych, działający antyoksydacyjnie i przeciwzapalnie. W lecznictwie stosuje się głównie wodne i alkoholowe wyciągi z owoców, które wpływają korzystnie na organizm : podnoszą odporność, obniżają ciśnienie krwi, działają rozkurczowo, antybakteryjnie i przeciwzapalnie.

Ciekawostki

Perełkowiec japoński owocuje po raz pierwszy dopiero w dojrzałym wieku – charakterystyczne strąki w kształcie połączonych „perełek” pojawiają się na drzewach około 20 – 30 roku życia. Aby perełkowiec mógł zakwitnąć niezbędne jest długie i gorące lato. W Chinach z pączków kwiatowych perełkowca wytwarzano bardzo trwały barwnik, którym barwiono na żółto tkaniny, m.in. jedwab. Po zmieszaniu go z indygo otrzymywano barwnik zielony. Budowa kwiatu perełkowca jest nieco inna niż u reszty roślin z rodziny bobowatych. Osobliwością jest fakt, iż wszystkie pręciki są wolne (niezrośnięte). Owoce perełkowca – choć trujące dla ludzi – są zjadane przez ptaki. Gałęzie perełkowca są dość kruche i łatwo ulegają złamaniu pod wpływem wiatru. Należy mieć to na uwadze przy wyborze odpowiedniego stanowiska dla tego drzewa. Tak jak inne rośliny z rodziny bobowatych gatunek wchodzi w symbiozę z bakteriami azotowymi bytującymi w glebie.

Treści zawarte w serwisie roslinariusz.pl mają wyłącznie charakter informacyjny i nie mogą służyć za źródło wiedzy medycznej czy zastępować konsultacji medycznej. Redakcja odradza wykorzystywanie informacji zawartych w serwisie roslinariusz.pl w celach medycznych i nie bierze odpowiedzialności wynikającej z zastosowania tych informacji w jakimkolwiek celu.