Platan

Platanus acerifolia
Platanus acerifolia

To majestatyczne, piękne drzewo jest typowym „mieszczuchem”. Dobrze się czuje w środowisku miejskim dzięki małym wymaganiom i dużej odporności na zanieczyszczenia. Przeważnie więc możemy spotkać platany posadzone w miejskich parkach,  alejach i na trawnikach. Planując posadzenie platana przy domu musimy brać pod uwagę, że drzewo z wiekiem osiąga znaczne rozmiary i potrzebuje przestrzeni (rozpiętość korony dorosłego drzewa może przekraczać 30 m)

Nazwa

Do rodziny Platanowatych (Platanaceae) należy 11 gatunków, spośród których najbardziej znany w Europie i spotykany także w Polsce jest platan klonolistny. Łacińska nazwa tej rośliny to Platanus x acerifolia. Większość źródeł podaje, iż jest on mieszańcem pomiędzy Platanem wschodnim – Platanus orientalis, a Platanem zachodnim – Platanus occidentalis. Ponieważ platan klonolistny cieszy się dużą popularnością na zachodzie Europy, bywa że w niektórych krajach nosi nazwę wskazującą na jego występowanie np. „londyński” (London plane) bądź „hiszpański” (Platanus ×hispanica). Ponadto nazwa gatunkowa (acerifolia) wzięła się od podobieństwa liści platanu do liści klonu.  Znane są różne odmiany o pożądanych w ogrodnictwie cechach np. „Columbia” , „Liberty”,  „Metzam” –  o dużej odporności na choroby.

Występowanie

Przedstawiciele rodzaju Platanus występują w Ameryce Środkowej i Północnej oraz w obszarze Morza Śródziemnego. Pierwsze w Europie wzmianki dotyczące gatunku Platanus acerifolia pojawiły się we Francji lub (według innych źródeł) w Hiszpanii w XVII wieku , przy czym krzyżówka mogła powstać już w latach czterdziestych XVI wieku. Drzewo to szybko zyskało popularność i było chętnie sadzone w Londynie i innych dużych miastach europejskich jako roślina łatwo radząca sobie z rosnącym (już wówczas) zanieczyszczeniem miejskim. Nie wiadomo jednak czy powstanie hybrydy było dziełem przypadku, czy też wynikiem celowych działań, dlatego niekoniecznie właściwe może być doszukiwanie się stanowisk naturalnych. Wiadomo że obecnie występowanie Platanus acerifolia jest wyłącznie wynikiem nasadzeń, i obejmuje swym zasięgiem Amerykę Północną oraz obszar od południowo-zachodniej Europy do południowo – wschodniej Azji. W Europie platan jest najbardziej rozpowszechniony w części zachodniej, natomiast na północy i północnym – wschodzie (Skandynawia) ze względu na bardziej surowy klimat praktycznie nie występuje. Platan klonolistny wykazuje dość dużą mrozoodporność jednak dotyczy to tylko starszych i w pełni zdrowych drzew. Jeśli chodzi o inne gatunki z rodzaju Platanus, to wiadomo że platan wschodni pochodzi z basenu Morza Śródziemnego (głównie Bałkanów) i Azji Mniejszej, a platan zachodni z Ameryki Północnej.

Platany - zdjęcie zrobione w Dubrowniku
Platany – zdjęcie zrobione w Dubrowniku

Opis

Dorosły platan klonolistny jest zazwyczaj drzewem o imponujących rozmiarach. Może osiągać nawet 35 m wysokości i rozpiętość korony do 30 m. Z wiekiem wykształca masywny pień i mocne konary boczne, przez co zyskuje iście „królewski” pokrój. Liście są duże (do 25 cm średnicy) mają od trzech do pięciu klap i są osadzone na długich (5-10 cm) ogonkach. Kształtem przypominają liście klonu pospolitego. Z wierzchu są zielone, skórzaste i lśniące, a pod spodem matowe, pokryte delikatnym kutnerem. Gatunek posiada oddzielne kwiaty męskie i żeńskie i jest  jednopienny. Kwitnie w kwietniu – maju. Kwiatostany żeńskie mają formę czerwonawych „kuleczek”, zwisających na szypułkach. Po zapyleniu przekształcają się w dość oryginalne owoce, skupione w najeżoną „kulkę”.  Efektowna  kora platana jest jego najbardziej rozpoznawalną cechą. Pnie (zwłaszcza starszych) drzew są pokryte nieregularnym plamistym wzorem, którego powstanie jest wynikiem łuszczenia się i odpadania fragmentów kory. Odpadające od pnia szare kawałki odkrywają jaśniejsze miejsca – żółte, kremowe lub oliwkowe.  Platan wytwarza również potężne korzenie, sięgające poza obszar korony.

Platan - owoce
Platan – owoce

Zastosowanie

Platan jest przede wszystkim drzewem ozdobnym. Chętnie sadzi się go w parkach, alejkach, na skwerach i w ogrodach. Trzeba przyznać, że jego widok cieszy oko o każdej porze roku. W Europie zachodniej jest bardzo popularny od wielu lat. Piękne okazy można spotkać w Hiszpanii np. na Majorce, gdzie rozłożysta korona zapewnia przyjemny cień podczas gorących letnich miesięcy. W stolicy wyspy – Palma de Mallorca eleganckie deptaki na przykład  Passeig des Born, czy Rambla dels Ducs mają niepowtarzalny urok dzięki obsadzeniu platanami. Platany (o czym była już mowa powyżej) są także powszechnie obecne w Londynie. Oprócz funkcji dekoracyjnej, roślina ma także (choć w mniejszym stopniu) znaczenie użytkowe. Dosyć twarde drewno platana wykorzystuje się w stolarstwie. Warstwa podkorowa (biel) jest jasna, natomiast wewnętrzna część pnia (twardziel) ma ciemną barwę, co daje możliwość uzyskania ciekawych efektów wizualnych np. w technice intarsji.

Platan - kora
Platan – kora / fot. maxpixel.freegreatpicture.com

Ciekawostki

  • Zrzucanie przez platan płatków kory jest prawdopodobnie odpowiedzią na zanieczyszczenia powietrza, które mogą zatykać pory w korze. Ponieważ młode sadzonki platanu mogą w naszych warunkach przemarzać, dlatego w Polsce przeważnie sadzi się rośliny kilkuletnie. Warto wiedzieć, że wysoka odporność platana na przycinacie i przesadzanie daje możliwość posadzenia nawet kilkunastoletnich (!) egzemplarzy. W Wielkiej Brytanii platan zyskał nazwę London Plane, ponieważ stanowi ponad połowę drzew posadzonych w Londynie. Minusem tej rośliny są dość silne właściwości uczulające, które sprawiają, że nie poleca się go do ogrodu alergika. Rekordowe platany w Polsce to :
  • najgrubszy – z miejscowości Chojna (woj. Zachodniopomorskie) prawie 300-letni platan o nazwie „Olbrzym” – o obwodzie pnia 10.66m i średnicy 3.39m (dane z 2014 r.),
  • najbardziej rozłożysty – rosnący we wsi Dobrzyca w powiecie pleszewskim w woj. Wielkopolskim o rozpiętości korony sięgającej aż 44m (dane z 2009 r.)
Treści zawarte w serwisie roslinariusz.pl mają wyłącznie charakter informacyjny i nie mogą służyć za źródło wiedzy medycznej czy zastępować konsultacji medycznej. Redakcja odradza wykorzystywanie informacji zawartych w serwisie roslinariusz.pl w celach medycznych i nie bierze odpowiedzialności wynikającej z zastosowania tych informacji w jakimkolwiek celu.